Göçmen Ev İşçisiyim, Haklarım Neler?

Ev işçisi olarak çalışıyorsan, hangi ülkeden gelmiş olursan ol, Türkiye’de temel çalışma haklarına sahipsin. Haklarını bilmek, sömürüye ve kötü muameleye karşı kendini korumanın ilk adımıdır.

Göçmenlik statün ne olursa olsun, insan onuruna yaraşır şekilde çalışma hakkın yasalar ve uluslararası sözleşmelerle korunur.

1. Ücret Hakkın

Yaptığın iş karşılığında anlaştığın ücretin zamanında ve eksiksiz ödenmesi anayasal hakkındır.

• Maaşını geciktirmek, eksik ödemek veya hiç vermemek açık bir hak ihlalidir.
• İşveren ücretini keyfi olarak düşüremez.
• Çalıştığını ve Ödemelerini Belgele: İşverene ne kadar güvenirsen güven, belgeli çalış. Ücretini banka kanalıyla almaya çalış. Mümkün değilse; aldığın her ödemenin tarihini, miktarını ve çalıştığın günleri mutlaka yazılı olarak kayıt altında tut. İşvereninle yaptığın mesajlaşmalar, imzalı kâğıtlar, el yazısı notlar veya dekontlar, hak ihlaline uğradığında yasal olarak kanıt niteliğindedir.

2. Dinlenme ve İletişim Hakkın

Yatılı çalışıyor olman, günün 24 saati kesintisiz çalışacağın anlamına gelmez. Hakların Borçlar Kanunu (TBK) güvencesi altındadır:

• Günlük Dinlenme (Ara Dinlenmesi): Gün içindeki dinlenme sürelerin çalışma saatine göre belirlenir. Günde 4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar olan çalışmalarda en az 30 dakika, 7,5 saati aşan çalışmalarda ise en az 1 saat kesintisiz dinlenme hakkın vardır.
• Yatılı Çalışanlar İçin Dinlenme: Yatılı çalışıyorsan, Yargıtay kararlarına göre uyku ve kişisel bakımın için günlük en az 11 saatlik kesintisiz dinlenme süresi sana aittir; bu süre çalışma süresinden sayılamaz.
• Haftalık İzin (Hafta Tatili): Borçlar Kanunu’nun 421. maddesi uyarınca, işveren sana her hafta en az 1 tam gün (24 saat kesintisiz) hafta tatili vermek zorundadır.
• Yıllık İzin: Aynı işverenin yanında en az 1 yıl çalıştıktan sonra ücretli yıllık izin hakkın doğar (TBK m. 422). Yılda en az 2 hafta (14 gün) ücretli izin hakkın vardır. Eğer 18 yaşından küçük veya 50 yaşından büyük isen yıllık iznin en az 3 haftadan (21 gün) az olamaz.

3. Çalışma İzni ve Sigorta Hakkın

Türkiye’de göçmen bir işçinin yasal çalışabilmesi için işverenin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan Çalışma İzni alması şarttır.

• Çalışma izni onaylandığı andan itibaren işveren, seni SGK (4/a) kapsamında tam zamanlı sigortalamak ve primlerini ödemek zorundadır.

⚠️ Önemli Uyarı (Kayıt Dışı / Kağıtsız Çalışma):

Eğer çalışma iznin olmadan (kayıt dışı) çalıştırılıyorsan ve hak ihlaline (maaşının ödenmemesi, şiddet vb.) uğradıysan, yasal yollara başvurup emeğinin karşılığını ve tazminatını isteme hakkına sahipsin. Yargıtay kararları izinsiz çalışan işçinin de emeğini korur. Ancak bu süreçte idari para cezası ve sınır dışı edilme (deport) riski bulunduğundan, hak arama mücadelesine girişmeden önce mutlaka İMECE Ev İşçileri Sendikası ile iletişime geçmelisin.

4. Pasaportun ve Kimliğin Sana Aittir

Hiçbir işveren, hangi gerekçeyle olursa olsun pasaportuna, oturma iznine veya kimlik belgelerine el koyamaz.

• Pasaportuna el konulması özgürlüğü kısıtlama suçudur. Belgelerini her zaman yanında ve kendi kontrolünde tut.

5. Sağlık Hakkın

Hastalandığında sağlık hizmetine erişmek en temel hakkındır.

• Doktora gitmek veya acil durumlarda hastaneye başvurmak için işverenin iznine ihtiyacın yoktur.
• Önemli: Türkiye’de devlet hastanelerinde ACİL sağlık hizmetleri tamamen ücretsizdir. Kimlik, vize veya sigorta durumun ne olursa olsun, acil durumlarda hastaneler seni tedavi etmek zorundadır.

6. İşi Bırakma Hakkın

Şiddet, kötü muamele, taciz veya ücretinin ödenmemesi durumunda işi derhal bırakma, güvenli bir yere sığınma ve yasal destek arama hakkına sahipsin.

7. İş Kazası ve Tedavi Hakkın

Çalışırken (örneğin yüksekten düşme, kimyasal zehirlenme, ağır kaldırma sonucu sakatlanma vb.) yaşayabileceğin kazalar yasal olarak iş kazasıdır.

• DİKKAT: Çalışma iznin veya sigortan olmasa dahi, çalıştığın evde geçirdiğin kaza iş kazası sayılır.
• İşveren tedavi masraflarını karşılamakla, sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamakla yükümlüdür. İş kazası durumunda hastaneye gittiğinde kazanın evde çalışırken yaşandığını gizleme; doğru beyanda bulunman haklarını korumanı sağlar.

8. Resmi Tatil ve Bayram İzinleri

Yılbaşı, 1 Mayıs, dini ve milli bayramlar gibi resmi tatillerde çalıştırılman hak ihlalidir.

• DİKKAT: Resmi tatillerde çalışmama hakkın vardır. Eğer işverenin talebiyle bu günlerde çalıştırılırsan, çalıştığın her gün için sana ekstradan tam bir günlük ücret daha ödenmesi zorunludur.

9. Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Hakkın

Ev işlerinde “iş bitene kadar çalışılır, mesai olmaz” dayatması hukuk dışıdır.

• DİKKAT: Haftalık normal çalışma süresinin üzerinde yaptığın her saatlik çalışma fazla çalışma (mesai) sayılır.
• Borçlar Kanunu’nun 402. maddesine göre işveren, fazla çalışılan her saat için sana normal saatlik ücretinin en az yüzde 50 fazlasını (1,5 katını) ödemek zorundadır.

10. Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakkın

10.1. Neden Teknik Olarak “Kıdem Tazminatı” Alamazlar?

Türkiye’de bildiğimiz anlamda “kıdem tazminatı”, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde düzenlenmiştir.

• Ev işçileri İş Kanunu kapsamında olmadıkları için, bu kanuna dayanan klasik “kıdem tazminatı” hakkından doğrudan yararlanamazlar.
• İş mahkemelerinde açılan doğrudan “kıdem tazminatı” davaları, ev hizmetleri istisnası nedeniyle usulden reddedilir.

10.2. O Halde Haklarını Nasıl Alırlar? (Haksız Fesih Tazminatı)

Ev işçileri İş Kanunu’na tabi olmasa da 6098 sayılı Borçlar Kanunu’na tabidir. Borçlar Kanunu, işçinin emeğini ve yıllarca verdiği hizmeti korumak için kıdem tazminatına alternatif çok güçlü bir mekanizma sunar:

• Yasal Dayanak (TBK Madde 438): Bu maddeye göre, işveren haklı bir sebep göstermeksizin işçiyi aniden işten çıkarırsa (haksız fesih yaparsa), işçi tazminat talep edebilir.
• Hâkimin Kararı: Yargıç, ev işçisinin o evde kaç yıl çalıştığını (kıdemini), tarafların durumunu ve olayın özelliklerini göz önünde bulundurarak işçiye 6 aylık ücretine kadar tazminat ödenmesine hükmeder.
• Eksik Kalan Ücretler: Ayrıca iş sözleşmesinin kalan süresine ait ücretler veya işten erken çıkarılma nedeniyle uğranılan diğer zararlar da bu tazminata eklenir.
• Özetle: Mahkemeden talep edilen hakkın adı dilekçede “İş Kanunu uyarınca kıdem tazminatı” olarak yazılırsa reddedilir; ancak “Borçlar Kanunu uyarınca haksız fesih tazminatı” olarak talep edilirse, işçinin çalışılan yıllardaki emeğinin karşılığı mahkeme tarafından hesaplanarak işverenden tahsil edilir.

📞 Hak İhlali Durumunda Başvurabileceğin Kurumlar

11. Göçmen Ev İşçisi Şiddete Uğradığında Güvenli Yol Haritası Ne Olmalıdır?

Kötü niyetli işverenler genellikle “Eğer şikâyet edersen seni polise ihbar eder, deport ettiririm” tehdidini kullanırlar. Bu sarmaldan güvenli çıkmak için şu adımlar izlenmelidir:

1.Doğrudan Sivil Toplum Örgütlerine Ulaşın:İlk ve En Güvenli Adım.

Resmi kurumlara tek başınıza gitmek yerine, göçmen hakları ve kadın hakları konusunda uzmanlaşmış Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı veya Mülteci Hakları Merkezi ile iletişime geçin. Bu kurumlar size sığınak ve yasal süreç boyunca eşlik eder, GGM (Geri Gönderme Merkezi) riskini sıfırlamak için hukuki kalkan oluşturur.

2.İMECE Sendikası’nı Bilgilendirin:Dayanışma Ağı.

Sendikanızla iletişime geçin. Sendikamız adli süreç başlatılırken yanınızda bulunarak polisin veya diğer kurumların size “mağdur” yerine “kaçak göçmen” olarak işlem yapmasına karşı net bir tutum alır.

3.6284 Sayılı Kanun Korumasını Talep Edin:Karakol veya Savcılık Aşaması.

Eğer karakola gitmek zorunda kalırsanız, yanınızdaki avukat veya refakatçi mutlaka 6284 sayılı kanun kapsamında acil koruma ve sığınak talep ettiğinizi ve YUKK m. 55 uyarınca sınır dışı edilemeyeceğinizi beyan etmelidir.

📂 Başvurulacak Kurumlar İletişim Rehberi

1. İMECE Ev İşçileri Sendikası Her Zaman Yanında!

Yalnız değilsin. Hak ihlaline uğradığında, işten çıkarıldığında veya danışmak istediğin bir konu olduğunda bize ulaş:

• Telefon: 0212 596 81 59
• WhatsApp Danışma Hattı: +90 544 241 43 93
• E-Posta: imceeviscilerisendikasi@gmail.com

2. ALO 170 — Çalışma Hayatı İletişim Merkezi

• Özellik: 7/24 Ücretsiz Hat
• Ne İçin: Maaş ödenmemesi, çalışma izni sorunları ve iş sözleşmesi ihlalleri için arayabilirsin.

3. Barolar — Adli Yardım Büroları

• Özellik: Ücretsiz Avukat Desteği
• Ne İçin: Bulunduğun ilin barosuna başvurarak; ödenmeyen maaşların, uğradığın şiddet ve hak ihlallerinin takibi için ücretsiz avukat talep edebilirsin.

4. Sivil Toplum ve Dayanışma Merkezleri

• Mülteci Hakları Merkezi: +90 212 292 48 30 (Hukuki danışmanlık)
• Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı: +90 212 292 52 31 (Kadına yönelik şiddet ve sığınak desteği)
• IOM Türkiye (Uluslararası Göç Örgütü): +90 312 454 30 00 (İnsan ticareti mağdurları destek programı)